Omgevingsplan omzetten vóór 2032: 276 plannen, 1.956 dagen

Bijbehorend probleemdossierOmgevingswet-content die haar betekenis behoudt↗

De meeste gesprekken over de Omgevingswet gaan over de standaard: over STOP, over TPOD, over validatieregels die per release verschuiven. Dat is begrijpelijk, want daar zit de techniek. Maar het is niet waar een gemeente op vastloopt.

Waar een gemeente op vastloopt, is de hoeveelheid. En die is zelden geteld.

Wat wij bij elf gemeenten hebben gemeten

Wij hebben het geteld, in bronnen die de gemeenten zelf hebben gepubliceerd: Ruimtelijkeplannen.nl, de downloadservice van het DSO en de officiële bekendmakingen. Peildatum 22 augustus 2026.

Bij een gemeente van 27.000 inwoners:

276	geldende IMRO-plannen die nog moeten worden omgezet (van 307 in totaal)
1.956	dagen tot 1 januari 2032
1 plan per 7 dagen	het tempo dat daarvoor nodig is, vanaf vandaag

Eén plan per zeven dagen, zonder een week over te slaan, zes jaar lang. Dat is geen project met een projectleider. Dat is een productielijn.

Eén detail uit die meting verdient aandacht, omdat het laat zien hoe voorzichtig je met deze cijfers moet zijn. Filterden wij de plannen op gemeentenáám, dan kwamen we op 78. Filterden wij op gemeentecóde, dan op 276. Het landelijke register kent dezelfde gemeente onder drie schrijfwijzen. Wie zijn eigen voorraad op naam telt, ziet dus een kwart van het werk.

En dan is de omzetting nog niet het werk

Stel dat de voorraad om is. Dan hebt u een definitief omgevingsplan, en dan begint het pas.

Wij hebben in dezelfde elf gemeenten gekeken naar de annotaties: de koppeling tussen een regel en de plek waar hij geldt. In tien van de elf hangt élke regel aan het hele ambtsgebied. Bij de ene gemeente 592 van de 592, bij de andere 612 van de 612. Eén gemeente had er zeventien verfijnd.

Wat dat in de praktijk betekent, kunt u zelf zien. Zoek uw eigen huis op in het Omgevingsloket. U vindt de regel over uw perceel niet — niet omdat hij er niet is, maar omdat hij aan uw hele gemeente hangt in plaats van aan uw straat. Wie op zijn adres klikt, krijgt honderden regels of geen enkele die over hém gaat.

Dat is geen verwijt aan de gemeente. Het is de beleidsneutrale omzetting die het Rijk heeft gedaan, precies zoals afgesproken. Maar het is wél het werk dat vóór 2032 moet gebeuren, en het staat in niemands planning omdat het in niemands cijfers staat.

Waar de tijd werkelijk weglekt

In de gesprekken die wij voeren, komen steeds dezelfde drie lekken terug. Geen ervan is een standaardprobleem.

Validatie achteraf. In de meeste plansoftware is valideren een knop. U typt een wijziging, u drukt op de knop, u krijgt een lijst met fouten terug en u herstelt. Dat is een correctieronde per wijziging — en bij 276 plannen zijn dat 276 correctierondes. Het alternatief is een editor die het schema kent en de fout niet laat maken: de toets komt er niet uit, met de regel erbij.

Het raadsstuk. Het wijzigingsbesluit in renvooi is het juridische stuk, en het is voor een raadslid onleesbaar — vol met vernummeringen die inhoudelijk niets voorstellen. Wat de raad nodig heeft, is dezelfde wijziging zonder dat pure vernummeren. Dat is een tweede document, en het wordt bijna overal met de hand gemaakt.

Wie stelt vast. Raad of college? Dat wordt doorgaans aangenomen. Zit het verkeerd, dan hebt u een besluit met een gebrek, en dat merkt niemand tot iemand bezwaar maakt. Terwijl het antwoord gewoon in uw eigen delegatiebesluit staat, opvraagbaar uit de CVDR.

Wat wij eraan hebben gedaan

Wij hebben de afgelopen jaren aan de publicatiekant van deze keten gebouwd. De dienst die uitrekent wat er in een besluit verandert — de renvooiservice — begon als onze eigen proef, groeide uit tot landelijke voorziening en is in beheer genomen door Logius. Hij bedient inmiddels alle bestuurslagen: gemeenten, waterschappen, provincies en het Rijk. De opmaak van elke STOP-publicatie, in PDF en op het web, loopt door transformaties van onze hand; het DSO gebruikt ze voor de voorvertoning die u ziet vóór publicatie.

Dat is dezelfde keten, maar aan de verkeerde kant: aan de kant van wat er ná uw besluit gebeurt.

Daarom hebben wij de suite gebouwd die aan úw kant staat. Uw volledige omgevingsplan uit het DSO halen — niet een afdruk uit één publicatie. Wijzigen in een editor die weigert wat de standaard niet toestaat. Het gebied tekenen met de controles tijdens het tekenen. Renvooi laten uitrekenen door de renvooiservice zelf. Het vergaderstuk voor de raad ernaast. Laten afleiden wie vaststelt, uit uw eigen delegatiebesluit. En een aanleverpakket dat valideert tegen het echte LVBB-schema, of het gaat niet weg.

Begin bij uw eigen getal

Een gesprek over de Omgevingswet begint bijna altijd met de vraag hoever u bent. Dat is jammer, want dat getal ligt open en bloot in bronnen die u zelf hebt gepubliceerd.

Wij tellen het voor u, met een peildatum en een herkomst erbij, zodat u het kunt narekenen en doorsturen.

• De STOP-suite voor gemeenten — wat de keten doet, van ophalen tot aanleverpakket
• startmetstop.nl — uw eigen cijfers, en een editor die u zelf kunt proberen